Normaal gesproken bestaat deze serie uit blogposts over geldverspilling. Waarom in godesnaam besteed je je geld aan electrische kussentjes, een concertkaartje van €360 of flessen water terwijl je kraan beteuterd toekijkt?
Het antwoord is simpel: omdat marketing bestaat, en marketing heel goed is in zijn werk: jou behoeftes aansmeren die je nog niet had. Een behoeftig mens geeft geld uit, en dat is jouw enige rol in dit spelletje.
Dat is niet het probleem bij het monster dat we vandaag gaan proberen te begrijpen – en niet alleen begrijpen. Als het kon, zou ik dit fenomeen ook liefst nu, op dit blog, ter plekke ontmantelen en in afzonderlijke delen cremeren. Maar dit fenomeen gaat niet over onzinnige uitgaven, maar over onzinnige besparing. Het is schreeuwend onrecht dat toch zwijgend wordt ondergaan, zonder dat de slachtoffers met trekkers de snelweg opgaan of voor een ministerie gaan staan met een spandoek. De slachtoffers accepteren hun lot omdat hen is verteld dat dit efficiënter werken is.
Ongeacht allerlei deftige verklaringen van de rechten van de mens en wetboeken overal ter wereld, die marteling toch echt verbieden, worden grote groepen mensen werkdagen lang opgeborgen in ruimtes die eufemistisch ‘kantoortuin’ heten.
Die ruimtes ‘tuinen’ noemen is hetzelfde als een gevangenis hernoemen tot ‘kuuroord’. Ik zie geen tuin. Ik zie geen bomen, geen gras en geen bloemetjes. Laat staan een fris briesje of een vogeltje, een libelle desnoods, want het raam kan niet open. Frisse lucht is voor het laatst in de kantoortuin geweest toen het gebouw werd gerenoveerd in 1993. Er zijn waarschijnlijk muizengeraamtes die ook al sinds dat jaar in de ventilatieschachten liggen. De rest van de muizenmoleculen is met de jaren verdwenen in de longen van de werkende mens die jaren van zijn leven heeft zitten ademen in de kantoortuin, en die jaren nooit meer terugkrijgt.
Ook geen plantenweelde, dus. Ik zie wel een paar van die enorme planten in plantenbakken met korrels, en van die tuitjes die uit de potgrond steken. Daar gooit eens per half jaar een medewerker van de leverancier een paar honderd liter water en ‘voedingsstoffen’ in, en in dat opzicht heeft de plant wel wat gemeen met de medewerker. Samen zitten deze levende wezens, geboren voor de vrije wilde wereld, gevangen in de kantoortuin met klimaatcontrole. Niet alleen het klimaat wordt hier gecontroleerd, maar ook de levende wezens. De plant krijgt water met ‘voedingsstoffen’, de mens krijgt ‘koffie’. Samen lijden zij, zonder dat ze ooit een woord zullen wisselen.
Het koffieapparaat is eigenlijk een absurdistisch gebeuren. Je stopt je mok onder een tuit, en je moet erop vertrouwen dat die tuit koffie produceert. Of dat echt zo is, of dat de vloeistof alleen de juiste kleur en een benadering van de juiste smaak heeft, dat zul je nooit weten. Ook de melk kan van alles zijn. Die is een soort van beige-grijs. Het beste is er verder niet al te zeer over na te denken en je te richten op je deadline en je mailbox. Dan overleef je het langst in de kantoortuin.
Het voordeel van een medewerker zijn en geen plant, is dat de kantoortuin voor jou een dagbehandeling is. Jij mag ‘s avonds naar huis. Als je geluk hebt, is dat huis op fietsafstand zodat je onderweg wat van de muizenmoleculen kunt uitademen.
Een extra probleem van de kantoortuin is dat die bijna altijd ingericht wordt met de beruchte flexibele werkplekken. Waar is je collega? Geen idee. Samenwerken in je team? Heel veel succes, Henk is vandaag een half uur later dan gewoonlijk en de enige plek die nog over was, is zeventien bureaus verderop. Je kunt wel nog naar hem zwaaien.
Natuurlijk zijn alle flexplekken flexibel, maar sommige zijn flexibeler dan andere. Sommige plekken hebben een subtiel – of minder subtiel – vlaggetje dat geplant is door iemand als Connie, die de administratie doet en die wat meer last heeft van territoriumdrift dan de rest. Dat vlaggetje kan allerlei vormen aannemen, bijvoorbeeld een eigen plantje, of een hele serie pennenbekers en andere bureauspullen, of een vest dat permanent over de bureaustoel hangt (wat ook als voordeel heeft dat de stoel niet verdwijnt naar het bureau van iemand met een minder ingewikkelde ruggengraat) maar de boodschap is duidelijk:
Van. Mij.
En ik geef Connie groot gelijk. Zij is de spil van het kantoor, werkt als één van de weinigen vijf dagen op kantoor, en zonder haar zouden mensen niet eens weten waar de fucking paperclips zijn, laat staan hoe de printer werkt. Toen zij bij dit bedrijf begon, had ze nog een eigen bureau met een ladeblok vol met haar eigen spullen. Haar kantoor deelde ze met twee gezellige collegaatjes, niet met een hele kudde trainees die volgend jaar weer een andere kantoortuin zullen bevolken. Het raam kon open, en dat was in de eerste jaren van het rookverbod heel handig.
Al die trainees en andere collega’s kwamen ook niet om de haverklap vragen waar iedereen was, want iedereen was waar je hem of haar verwachtte: aan een eigen bureau, in een kantoor met waarschijnlijk een paar teamgenoten. Al die collega’s konden ook met die teamgenoten overleggen zonder dat er een overlegruimte gereserveerd moest worden, en er stond een telefoon op je bureau waarmee je gewoon kon bellen, zonder dat je weg hoefde te lopen uit de ‘stilteruimte’ waar 34 mensen probeerden zich te concentreren. Je kende alle nummers van je collega’s uit je hoofd. Als ze niet opnamen, kreeg je vanzelf Connie aan de lijn, die kon vertellen of je collega op vakantie was, even buiten roken of in overleg.
Elke andere vorm van werken dan de flexplek is natuurlijk inmiddels onzinnig gemaakt door het thuiswerken. Je eigen bureau is zonde van de ruimte, als die drie werkdagen per week leeg blijft. Maar moeten we met z’n allen in zo’n grote ruimte? Ik zie de directeur van onze afdeling soms vertwijfeld zoeken naar een plek, hoewel hij die eigenlijk verder niet nodig heeft, omdat hij toch alleen maar in overleg zit, in overlegruimtes die hij weer niet nodig had gehad als hij gewoon een eigen kamer zou hebben, met een paar stoelen om een ronde tafel.
Vroeger, in een vorige baan, had ik een eigen kamer, die verder alleen op mijn thuiswerkdag gebruikt werd door een paar werkstudenten. Ik was de enige met een eigen kamer (ik was de nieuwste aanwinst in het team en paste niet meer in de vleugel van het gebouw, dus ik werd geparkeerd in een kamer wat verder van de rest), dus iedereen met roddels of een frustratie over de baas kwam bij mij uitrazen. Een eigen kamer bleek paradoxaal genoeg enorm gezellig. Nu kun je niet even de kamer van een collega meer binnenlopen. Je kunt wel in de grote kantoortuin op zoek naar die collega en dan maar een duf gesprekje voeren, dat anderen wel mogen horen en dus niet gaat over die vette roddel over Connie en de financial controller. Ze willen dat duffe gesprekje trouwens niet horen, want ze zijn aan het werk. Er zijn zelfs mensen die met een koptelefoon met anti-geluid op hun werk aan het doen zijn, en een betere illustratie van wat de kantoortuin mensen aandoet, is wat mij betreft niet mogelijk.
Toen de kantoortuin geïntroduceerd werd bij de IT-afdeling van een van mijn eerste werkgevers, werden vooral de programmeurs (niet zelden ergens op het autisme-spectrum) stapelgek van alle herrie om hen heen. Eén van de collega’s werd zelfs gek van het geluid van de ventilatie. Ze vroegen om een plek op de zolder van een ander gebouw, die allemaal kleinere kamers had. Die zolder stond leeg. Het was er in de zomer bloedheet en in de winter stervenskoud, maar ze konden tenminste werken. Kregen ze niet. Sommigen vertrokken, en eentje begon voortaan elke ochtend om zeven uur en vertrok weer om half vier, om maar zo min mogelijk last te hebben van de herrie die je nu eenmaal maakt met 60 man in een grote hal met systeemplafond.
Ik werkte in dat andere gebouw, met die zolder. Ik had twee kamergenoten. We hadden een staande lamp bij de Ikea gekocht zodat we de lelijke TL-verlichting niet aan hoefden te doen, er hing een bord waar we belangrijke berichten op schreven, en we hadden onze eigen planten. Ik had een ladeblok met daarin persoonlijke spullen, zoals een trui voor als het kouder was dan ik had gedacht (tot een muizenfamilie besloot in mijn trui de kinderen groot te brengen, wat ik nog niet eens zo erg vond maar wel jammer van de trui) en een droppot.
Die kantoortuin en andere domme hypes in het leven van een mens met een kantoorbaan, die maakt wel zeker 15% van mijn motivatie voor FIRE uit, en 75% van mijn behoefte aan thuiswerken. Waarom accepteren we dat dit normaal is? Waarom moeten mensen om zeven uur beginnen of een koptelefoon op doen om te kunnen werken? Kunnen die kantoortuinen niet kleinere kamers worden, met dan nog steeds die flexplekken want iedereen is er maar de helft van de week, maar wel op zo’n manier dat mensen bij elkaar kunnen zitten die ook moeten samenwerken?
Mijn meest productieve tijd was die tijd met de schemerlamp en de muizen in de trui, en ik ging elke dag met plezier naar kantoor. Toen voelde het nog niet alsof we een soort werk producerende varkensflatbewoners waren, maar gewoon mensen die hun werk deden. Ik wil die tijd terug.
Leave a Reply