Hoeveel vermogen heb ik precies nodig voor FIRE?

Zoals woensdag aangekondigd. Een hoop ‘wat als…’ scenario’s, gecombineerd met heel veel ‘aangenomen dat…’ en slagen om de arm. We gaan berekenen: hoeveel geld heb ik nodig? En hoe lang moet ik daar nog voor werken?

Ik kreeg de vraag de laatste tijd nogal vaak. Misschien omdat ik wat vaker dan voorheen herhaal dat ik eind 2032 met pensioen wil, en dat ik denk daar 3,5 ton voor nodig te hebben.

Iemand nam contact op via Instagram om te vragen hoe je dat uitrekent, en ik had daar een slecht antwoord op. Er was ook een opmerking van Groeigeld (‘Ik denk dat je veel eerder bij je doel gaat zijn dan je denkt.’) en een vraag van John (‘Is je oorspronkelijke plan nog steeds geldig? Of vermoed je gezien de inflatie inmiddels meer nodig te hebben en je doelen bij te stellen?’), allebei op de kwartaalupdate van 1 juli. Toen antwoordde ik nog ‘dat zie ik nog wel’, maar toen kwam er ook nog een goed gesprek in de kroeg bij. Dus ja, als jullie dan zó gaan aandringen… Dan moet het maar, hè?

Er zijn een paar redenen dat ik er tot nu toe nog niet al te zeer mee bezig ben geweest. Op een rijtje:

• Het leek allemaal nog heel erg ver weg. Voor mijn gevoel ben ik nog maar net onderweg, en te veel naar de toekomst kijken leidt alleen maar af.
• Er is zoveel onzekerheid qua pensioenstelsel en belastingen, naast bewegingen op de aandelenmarkt, dat het een beetje voelt als koffiedik kijken. Volgend jaar is er misschien meer duidelijk, maar nu nog niet.
• Mijn plan is altijd geweest: ontslag nemen op 31 december 2032 en dan óf stoppen met werken, óf een klein bijbaantje nemen. Welke van die twee, dat hangt van hoeveel geld ik tegen die tijd heb. Dat is zo flexibel dat het ook niet zoveel uitmaakt hoeveel je precies nodig hebt, tot vlak voordat je er bent. Je gaat gewoon voor A of B, maar het plan verandert verder niet.

Waarom dan toch deze post? Vooral omdat mijn vermogen sneller groeit dan gedacht, en de horizon dus ook sneller dichterbij komt. Dat had ik natuurlijk al een tijdje door. Dat stoppen in 2032, wat aanvankelijk een wild plan leek, zou heel goed een pessimistisch scenario kunnen zijn. Stel dat de opbouw van mijn vermogen net zo snel gaat als de afgelopen drie jaar (niet waarschijnlijk maar ook niet onmogelijk), dan heb ik in 2029 al mijn 3,5 ton. Maar is dat dan genoeg? Tijd voor wat meer helderheid.

De rekentools

Waar begin je? Ik ben eerst eens gaan zoeken naar rekentools voor Nederland, want al die Amerikaanse sites zijn zinloos, alleen die 4%-regel uitzoeken kan ik zelf ook wel (als het al zin zou hebben, en dat heeft het niet in mijn geval), en die van Geldnerd is inmiddels offline.

Er blijken er genoeg te zijn. Sommige zien er sympathiek uit, andere niet. Sommige zijn gratis, voor andere moet je betalen of gegevens achterlaten. De meeste kwamen niet verder dan wat ik zelf al eerder met een spreadsheet heb gedaan.

Gelukkig is daar weer, zoals altijd, FOB to the rescue. Onze hoop in bange dagen. De boswachter die wijst op het bos tussen de bomen. Onze padvinder langs donkere financiële wegen. FOB raadt de site van ene Xander aan. Xander besteedt op de site van de Early Retirement Calculator verder geen tijd aan wie hij is en wat hem tot het bouwen van dit pareltje heeft gebracht. De site bestaat uit: rekending en toelichting. Overzichtelijk.

Ik ben onder de indruk, want Xander heeft zo ongeveer aan alles gedacht. Oude belastingstelsel? Nieuwe belastingstelsel? Kies zelf maar. Sterker nog: je kunt ook kiezen voor het belastingregime van een paar andere landen. Welke simulatie wil je het ding laten uitvoeren? Monte Carlo (drie opties), historisch of standaarddeviatie, het kan allemaal. Hoe wil je de inflatie berekenen? Ga je nog grote happen inleggen of juist uitgeven de komende tijd? Zo kan ik nog wel even doorgaan. Ik kan niets bedenken dat ik hier niet heb kunnen invoeren, en dat is wel een prestatie. Meestal denk je: ‘Ach ja, en dan moet ik hier een beetje spelen want dit ding neemt natuurlijk niet mee dat ik volgend jaar een nieuwe auto moet/ dat mijn kinderen rond 2030 het huis uit zijn/ dat ik desnoods minder ga uitgeven als het tegenzit’. De Early Retirement Calculator neemt dat wel mee. Soms is het even opletten, maar het kan er allemaal in.

Verder heb ik ook gebruik gemaakt van berekenhet.nl, namelijk de rekentools voor vermogensgroei en vermogensafbouw. Handig als dubbelcheck.

Aannames

In deze zoektocht naar mijn FIRE-bedrag ga ik uit van de volgende zaken:

• Ik wil sowieso nog een paar jaar doorwerken. Wat mijn collega’s en ik doen is pionieren, en we zetten het graag zo neer dat het goed overgedragen kan worden aan een nieuwe generatie. Zelfs al zouden ze me niet meer betalen, dan zou ik zeker nog een jaar op kantoor komen inbreken om mijn werk af te maken.
• Ik blijf 100% beleggen in mijn aandelen-ETF, maar na mijn pensioen wordt dat 80% aandelen-ETF en 20% spaargeld. Dus geen obligaties. Het zou ook meer spaargeld kunnen worden, afhankelijk van hoe de rekensommetjes dan uitpakken. Wat ook nog zou kunnen, is vanaf dat moment overschakelen op dividendbeleggen zodat ik periodiek inkomen heb. Daar heb ik me nog nooit zo in verdiept.
• Ook al geef ik nu €2.000 per maand uit, ik reken met een maandbudget van €2.400 per maand nadat ik mezelf geFIRE’d heb, met daar bovenop nog de inflatie. Ik weet wel dat je minder gaat uitgeven als je niet meer werkt, maar ik kan me toch niet voorstellen dat ik, om de hoek wonend van allerlei terrasjes, concertzalen en theaters, niet nog meer dan nu ga genieten van al dat lekkers. Bovendien zal er toch af en toe een heel grote uitgave zijn. Die zit nu niet in mijn budget. Hier hebben we mijn eerste ingebouwde speling voor de zekerheid.
• Plan B als mijn geld mocht opraken: kleiner gaan wonen. Dat levert zo een ton extra op. Een soort rampenplan hebben, voor als alles echt naar z’n grootje gaat, geeft heel veel rust. Dat is mijn tweede ingebouwde speling voor de zekerheid.
• Ik ga ook ooit een erfenis krijgen, neem ik aan, maar aangezien het actief inplannen daarvan voorbehouden is aan psychopaten, laten we dat buiten beschouwing. Bovendien heb ik geen idee van de hoogte van het bedrag. Dit nemen we dus niet mee. En dat is mijn derde ingebouwde speling voor de zekerheid.
• We leven nog lang en gelukkig, namelijk tot een jaar of 90.

Pensioenfonds en AOW

Het eerste dat ik gedaan heb, is eens nagaan of het klopt dat ik op mijn 60ste pensioen kan laten uitbetalen, ook als ik al eerder ben gestopt met werken. Hier hoorde ik verschillende verhalen over, onder andere in reacties op mijn blog, en ik was in verwarring. De meneer van het pensioenfonds aan de telefoon begreep de vraag niet.

‘U wilt op uw 60ste met pensioen?’
‘Ja. Maar ik wil al eerder stoppen met werken.’
‘Hoe bedoelt u?’
‘Nou, ik wil bij wijze van spreken volgend jaar stoppen met werken, en dan met 60 pensioen uit laten betalen.’
‘U gaat van baan wisselen?’
‘Nee, ik heb dan geen baan meer.’
‘Maar uw pensioen kan pas op uw 60ste ingaan.’

Het leek dat sollicitatiegesprek van een paar weken geleden wel. Uiteindelijk kwamen we eruit. Volgens de pensioenfondsmeneer was er niets aan de hand, uitkeren vanaf 60 kan gewoon. Daar ga ik dan maar vanuit.

Vervolgvraag: als ik voor 2032 stop met werken en dan vanaf mijn 60ste mijn pensioen wil laten uitbetalen, kan ik daar dan helemaal van leven? Ik kan dat uitrekenen op de site van mijn pensioenfonds. Het antwoord is: nee, want inflatie. Het bedrag dat ik op de site van mijn pensioenfonds zie staan, is iets meer dan ik nu per maand uitgeef, maar helaas zal ik in 2038 meer nodig hebben dan nu. Dit kan ik allemaal kwijt in de Early Retirement Calculator van Xander. (Had ik al gezegd dat hij aan alles heeft gedacht? Hij heeft dus aan alles gedacht.)

de berekening

Ik heb dus geld nodig ter overbrugging tot mijn pensioen, en daarna ook nog wat. Hoeveel dan precies? En op welk moment stop ik dan met werken?

Ik heb hier een donderdagavond en een vrijdagmiddag mee gefröbeld. Budget omhoog, budget omlaag. Inflatie optimistisch, inflatie pessimistisch. Ik ga dood op mijn 70ste of ik word 100. Wat een leuk speelgoed is dit! Na al dat gespeel ben ik een paar belangrijke wijsheden rijker. Het belangrijkste inzicht is dat sommige factoren bijzonder weinig invloed hebben op de uitkomst. Zoals:

• Oude of nieuwe belastingstelsel. Dat is wel opmerkelijk, als ik de paniekaanvallen van veel FIRE-aanhangers lees. Misschien omdat mijn vermogen altijd laag zal blijven? [ETA: hier heeft Groeigeld een slimme opmerking over gemaakt in de reacties dus het ligt wat genuanceerder. Wordt vervolgd.]
• Levensverwachting. Daar is een duidelijke verklaring voor: hoe ouder ik word, hoe harder mijn vermogen stijgt. Het kritieke punt zit hem in het laatste jaar voor mijn 60ste, waarin mijn vermogen zijn dieptepunt bereikt. Maar als ik dat overleef, dan ziet het leven er zonnig uit. Als ik maar lang genoeg blijf ademhalen, word ik vanzelf miljonair. Helaas kan ik het dan niet meer kan uitgeven, want tegen die tijd zit ik dementerend in een verzorgingshuis.
• Het feit dat ik niet genoeg pensioen opbouw om straks van te leven, blijkt ook geen grote factor. Dat lijkt gek, maar heeft te maken met het punt hierboven: alleen het feit al dat ik er vermogen naast heb, maakt alles goed. En vlak na de pensioendatum stijgt dat vermogen gestaag in waarde omdat ik er veel minder van opmaak.
• De verdeling tussen aandelen, spaargeld en obligaties. Zelfs 100% aandelen doet niet zoveel. Die buffer met spaargeld heb ik dus vooral voor de gemoedsrust, niet omdat dit mijn succeskans verhoogt.

Wat wel veel verschil maakt:

• Een variabele onttrekkingsstrategie: minder uitgeven als het tegenzit, en meer als het kan. Dat heb ik ingevoerd, met €2.000 als ondergrens en €2.600 als bovengrens, weer gecorrigeerd voor inflatie.
• Een meevaller van bijvoorbeeld €50.000 op een goed gekozen moment – als ik blut dreig te raken. Daarvoor kan mijn plan B zorgen (kleiner gaan wonen).

Ik heb geprutst, gespeeld en gedraaid aan de knoppen, tot ik mijn meest realistische scenario had. Hou u vast, hier komt ‘ie.

Kuch. Sorry?

Volgens de Early Retirement Calculator heb ik lang geen 3,5 ton nodig, maar een bedrag tussen de €252.000 en €268.000. En ik stop in deze scenario’s jaren eerder dan 2032. Dit is zonder te verhuizen naar een kleinere woning, zonder erfenis, zonder ander extra inkomen, en met een hoger uitgavenpatroon dan ik nu heb. Als jullie het goedvinden, ga ik nu even liggen, terwijl de verpleegster een kalmeringsmiddel komt brengen tegen de schrik.

• Er is het optimistische (groene) scenario, waarin mijn vermogen snel blijft groeien en ik blijkbaar over een jaar en tien maanden ontslag neem en ga leven van krap €268.000.
• Er is ook een pessimistisch (rood) scenario, waarin ik – och arme ziel – doorwerk tot helemaal in maart 2029, met €252.580 aan vermogen.
• En dan tenslotte dat oranje grote ding in het midden, dat het meest waarschijnlijke scenario verbeeldt. Daarin heb ik €263.000 en een beetje nodig, en dat heb ik blijkbaar al verzameld in augustus 2028. Over twee jaar precies.

Ik bedenk me net, lichtelijk hysterisch lachend, dat ik naast mijn gewone vakantiedagen nog twee maanden spaarverlof heb, dus je kunt ook zeggen: als ik het oranje scenario letterlijk opvolg, lever ik over een jaar en negen maanden mijn laptop in bij HR.

Jeetje.

Hier nog een grafiekje over hoe mijn vermogen zich ontwikkelt met deze parameters. Hier stopt mijn leven bij 70, zodat de lijnen beter te onderscheiden zijn. In de praktijk zijn de cijfers hetzelfde bij een leeftijdsverwachting van 90, maar dan zie je alleen een brij op elkaar gedrukte lijntjes onderin beeld.

Er zit wel een addertje onder het gras, die duidelijk wordt zodra je de andere optie van de site gebruikt: de slagingskans berekenen van een bepaalde pensioendatum. Daar blijkt dat het meest waarschijnlijke scenario nog steeds een flink risico inhoudt. Als ik op 31 december 2028 stop, is de slagingskans 82,1%. Dat is een paar maanden na het oranje scenario. De slagingskans als ik stop met werken op 31 december 2029 is 98,4%. Als ik een 95% kans wil, kan ik halverwege 2029 met pensioen.

De berekening produceert waarschijnlijke scenario’s, maar houdt dus geen rekening met hoe zeker dit allemaal moet gaan werken. Een kans van 82% is een heel grote kans, maar je wil niet 18% kans hebben om blut te raken op je zestigste. Gelukkig kan je dit heel simpel achterhalen op dezelfde site met gegevens die je net al hebt ingevuld. Je moet het alleen wel even doen.

Hier houden we het even bij voor vandaag. Wordt vervolgd volgende week, onder anderen hoe ik ooit op die 3,5 ton ben gekomen en of ik nu mijn plannen ga bijstellen.

Feedback mag in de comments! Kent iemand bijvoorbeeld nog andere goede rekentools? Ik weet niet of ik overal op ga reageren, want ik lig dus bij te komen op de divan met een kopje valeriaanthee van de verpleegster – en het is Pride in Amsterdam – maar alle input wordt gewaardeerd.